<?xml version="1.0" encoding="utf-8" standalone="yes"?><rss version="2.0" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"><channel><title>integrali | The Math of Things</title><link>https://mathofthings.netlify.app/tag/integrali/</link><atom:link href="https://mathofthings.netlify.app/tag/integrali/index.xml" rel="self" type="application/rss+xml"/><description>integrali</description><generator>Wowchemy (https://wowchemy.com)</generator><language>en-us</language><lastBuildDate>Fri, 10 Jul 2026 00:00:00 +0000</lastBuildDate><image><url>https://mathofthings.netlify.app/media/icon_hu6c6ed29f698bb57c24ca81ba64928043_3770_512x512_fill_lanczos_center_3.png</url><title>integrali</title><link>https://mathofthings.netlify.app/tag/integrali/</link></image><item><title>Il Calcolo Integrale</title><link>https://mathofthings.netlify.app/slides/calcolo-integrale/</link><pubDate>Fri, 10 Jul 2026 00:00:00 +0000</pubDate><guid>https://mathofthings.netlify.app/slides/calcolo-integrale/</guid><description>&lt;section class="mot-hero" data-transition="zoom">
&lt;p class="mot-kicker">quinto anno · avanzato&lt;/p>
&lt;h1>Il Calcolo &lt;span class="math-word">Integrale&lt;/span>&lt;/h1>
&lt;p class="mot-tagline">dalla domanda inversa della derivata all'&lt;em>area sotto una curva&lt;/em>&lt;/p>
&lt;p class="mot-meta">prof. Diego Fantinelli &amp;mdash; &lt;a href="https://mathofthings.netlify.app/" target="_blank" class="mono">The Math of Things&lt;/a>&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;hr>
&lt;section>
&lt;blockquote class="mot-quote">
Chi ignora la matematica non può conoscere le altre scienze né le cose di questo mondo.
&lt;span class="quote-attr">&amp;mdash; Ruggero Bacone&lt;/span>
&lt;/blockquote>
&lt;/section>
&lt;hr>
&lt;section class="mot-divider" data-transition="zoom">
&lt;h1 class="r-fit-text">LA DOMANDA INVERSA&lt;/h1>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">ripartiamo dalle derivate&lt;/p>
&lt;h2>E se andassimo &lt;em>all'indietro&lt;/em>?&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">Sappiamo partire da \(f(x)\) e calcolare \(f'(x)\). Ma se conoscessimo \(f'(x)\) e volessimo &lt;b>risalire&lt;/b> a \(f(x)\)?&lt;/p>
&lt;p class="fragment" style="font-size:0.78em">È la stessa domanda che si pone la fisica: conosco la &lt;b>velocità&lt;/b> istante per istante, voglio ricostruire la &lt;b>posizione&lt;/b>.&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">definizione&lt;/p>
&lt;h2>La &lt;em>primitiva&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">\(F(x)\) è una primitiva di \(f(x)\) se, per ogni \(x\):&lt;/p>
&lt;p class="mot-result fragment">$$F'(x) = f(x)$$&lt;/p>
&lt;p class="fragment" style="font-size:0.78em">Esempio: se \(f(x)=2x\), allora \(F(x)=x^2\) è una primitiva, perché \((x^2)'=2x\).&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">un dettaglio cruciale&lt;/p>
&lt;h2>Infinite &lt;em>primitive&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">Se \(F(x)\) è una primitiva di \(f(x)\), anche \(F(x)+c\) lo è, per &lt;b>qualunque&lt;/b> costante \(c\).&lt;/p>
&lt;p class="fragment" style="font-size:0.78em">La derivata di una costante è zero: aggiungere \(c\) non cambia \(F'(x)\). Tutte le primitive di \(f\) differiscono solo per una costante additiva.&lt;/p>
&lt;p class="mot-joke fragment">infinite curve, tutte "parallele" tra loro&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;hr>
&lt;section class="mot-divider" data-transition="zoom">
&lt;h1 class="r-fit-text">L'INTEGRALE INDEFINITO&lt;/h1>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">la notazione di Leibniz&lt;/p>
&lt;h2>Il simbolo \(\int\)&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">L'insieme di &lt;b>tutte&lt;/b> le primitive di \(f(x)\) si chiama integrale indefinito:&lt;/p>
&lt;p class="mot-result fragment">$$\int f(x)\,dx = F(x)+c$$&lt;/p>
&lt;p class="fragment" style="font-size:0.74em">La "S" allungata di \(\int\) non è un caso: ricorda una &lt;b>somma&lt;/b>. Lo capiremo tra poco.&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">tabella essenziale&lt;/p>
&lt;h2>Integrali &lt;em>immediati&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;div class="mot-cols">
&lt;div class="mot-col fragment" style="font-size:0.62em">
&lt;p>\(\displaystyle\int x^n dx = \frac{x^{n+1}}{n+1}+c\)&lt;/p>
&lt;p>\(\displaystyle\int \frac1x dx = \ln|x|+c\)&lt;/p>
&lt;p>\(\displaystyle\int e^x dx = e^x+c\)&lt;/p>
&lt;/div>
&lt;div class="mot-col fragment" style="font-size:0.62em">
&lt;p>\(\displaystyle\int \sin x\,dx = -\cos x+c\)&lt;/p>
&lt;p>\(\displaystyle\int \cos x\,dx = \sin x+c\)&lt;/p>
&lt;p>\(\displaystyle\int \frac{1}{1+x^2}dx = \arctan x+c\)&lt;/p>
&lt;/div>
&lt;/div>
&lt;p class="mot-joke fragment">la tabella delle derivate, letta al contrario&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;hr>
&lt;section class="mot-divider" data-transition="zoom">
&lt;h1 class="r-fit-text">TRE METODI&lt;/h1>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">metodo 1&lt;/p>
&lt;h2>Per &lt;em>sostituzione&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">Cambiamo variabile: posto \(t=g(x)\), l'integrale complicato in \(x\) diventa immediato in \(t\).&lt;/p>
&lt;p class="mot-result fragment">$$\int f(g(x))\,g'(x)\,dx = \int f(t)\,dt$$&lt;/p>
&lt;p class="fragment" style="font-size:0.72em">Esempio: \(\displaystyle\int x\,e^{x^2}dx\), con \(t=x^2\), diventa \(\displaystyle\frac12\int e^t dt = \frac12 e^{x^2}+c\).&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">metodo 2&lt;/p>
&lt;h2>Per &lt;em>parti&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">Nasce dalla derivata del prodotto: utile quando l'integrando è un prodotto di funzioni "diverse tra loro".&lt;/p>
&lt;p class="mot-result fragment">$$\int f\,g'\,dx = f\,g - \int f'\,g\,dx$$&lt;/p>
&lt;p class="fragment" style="font-size:0.72em">Esempio: \(\displaystyle\int x\,e^x dx = x e^x - \int e^x dx = (x-1)e^x + c\).&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">metodo 3&lt;/p>
&lt;h2>Funzioni razionali &lt;em>fratte&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">Per \(\displaystyle\int \frac{N(x)}{ax^2+bx+c}dx\), tutto dipende dal discriminante del denominatore.&lt;/p>
&lt;dl class="mot-rows fragment" style="font-size:0.68em">
&lt;dt>\(\Delta>0\)&lt;/dt>&lt;dd>si scompone in fratti semplici, con logaritmi&lt;/dd>
&lt;dt>\(\Delta=0\)&lt;/dt>&lt;dd>radice doppia: fratti semplici con potenza al denominatore&lt;/dd>
&lt;dt>\(\Delta&lt;0\)&lt;/dt>&lt;dd>si riconduce alla forma dell'arcotangente&lt;/dd>
&lt;/dl>
&lt;/section>
&lt;hr>
&lt;section class="mot-divider" data-transition="zoom">
&lt;h1 class="r-fit-text">L'INTEGRALE DEFINITO&lt;/h1>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">cambiamo prospettiva&lt;/p>
&lt;h2>L'area sotto una &lt;em>curva&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">Vogliamo l'area tra il grafico di \(f(x)\geq0\), l'asse \(x\), e le rette \(x=a\), \(x=b\).&lt;/p>
&lt;p class="fragment" style="font-size:0.76em">Idea di Riemann: approssimare l'area con tanti rettangolini sottili, e vedere cosa succede quando il loro numero tende all'infinito.&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">la somma diventa un limite&lt;/p>
&lt;h2>Le somme di &lt;em>Riemann&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment" style="font-size:0.7em">Divido \([a,b]\) in \(n\) parti uguali, base \(\Delta x\), e sommo le aree dei rettangoli:&lt;/p>
&lt;img class="mot-frame fragment" src="riemann.png" alt="Somma di Riemann: rettangoli che approssimano l'area sotto la curva" style="max-height:15vh; margin:0.2em auto; display:block;">
&lt;p class="mot-result fragment" style="font-size:0.7em">$$S_n = \sum_{i=1}^{n} f(x_i)\,\Delta x \quad\longrightarrow\quad \int_a^b f(x)\,dx$$&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">attenzione&lt;/p>
&lt;h2>Area con &lt;em>segno&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">Se \(f(x)&lt;0\), i rettangoli contribuiscono &lt;b>negativamente&lt;/b>.&lt;/p>
&lt;p class="fragment" style="font-size:0.78em">L'integrale definito non misura un'area "assoluta", ma un'area &lt;b>con segno&lt;/b>: positiva sopra l'asse \(x\), negativa sotto.&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;hr>
&lt;section class="mot-divider" data-transition="zoom">
&lt;h1 class="r-fit-text">IL TEOREMA FONDAMENTALE&lt;/h1>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">il ponte tra due mondi&lt;/p>
&lt;h2>Derivata e &lt;em>integrale&lt;/em>: operazioni inverse&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment" style="font-size:0.7em">Il teorema fondamentale del calcolo collega l'integrale definito alle primitive.&lt;/p>
&lt;img class="mot-frame fragment" src="tfc.png" alt="Area sotto la curva tra a e b, pari a F(b) meno F(a)" style="max-height:15vh; margin:0.2em auto; display:block;">
&lt;p class="mot-result fragment" style="font-size:0.68em">$$\int_a^b f(x)\,dx = F(b)-F(a)$$&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">perché funziona&lt;/p>
&lt;h2>La costante che &lt;em>si cancella&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">Con \(F(x)+c\) al posto di \(F(x)\): \(\big[F(b)+c\big]-\big[F(a)+c\big] = F(b)-F(a)\).&lt;/p>
&lt;p class="fragment" style="font-size:0.78em">La costante scompare sempre: per un integrale definito basta &lt;b>una qualsiasi&lt;/b> primitiva.&lt;/p>
&lt;p class="mot-joke fragment">Torricelli e Barrow lo intuirono prima ancora di Newton e Leibniz&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;hr>
&lt;section class="mot-divider" data-transition="zoom">
&lt;h1 class="r-fit-text">APPLICAZIONI&lt;/h1>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">tra due grafici&lt;/p>
&lt;h2>Area tra due &lt;em>curve&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">Se \(f(x)\geq g(x)\) su \([a,b]\):&lt;/p>
&lt;p class="mot-result fragment">$$A = \int_a^b \big[f(x)-g(x)\big]\,dx$$&lt;/p>
&lt;p class="fragment" style="font-size:0.72em">Se le curve si incrociano, si spezza l'integrale nei punti di intersezione — altrimenti le aree si cancellerebbero a vicenda.&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">dal piano allo spazio&lt;/p>
&lt;h2>Volumi di &lt;em>rotazione&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">Ruotando il grafico di \(f(x)\geq0\) attorno all'asse \(x\), il metodo dei dischi dà:&lt;/p>
&lt;p class="mot-result fragment">$$V = \pi\int_a^b \big[f(x)\big]^2\,dx$$&lt;/p>
&lt;p class="fragment" style="font-size:0.74em">Ogni fettina infinitesima è un cilindro di raggio \(f(x)\): sommando tutte le fettine si ottiene il volume del solido.&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;section>
&lt;p class="mot-kicker">verifica sorprendente&lt;/p>
&lt;h2>Il volume della &lt;em>sfera&lt;/em>&lt;/h2>
&lt;p class="mot-def fragment">Ruotando il quarto di cerchio \(f(x)=\sqrt{r^2-x^2}\) su \([0,r]\) si genera una semisfera.&lt;/p>
&lt;p class="mot-result fragment">$$V = \pi\int_0^r (r^2-x^2)\,dx = \frac23\pi r^3 \ \Rightarrow\ V_{\text{sfera}}=\frac43\pi r^3$$&lt;/p>
&lt;p class="mot-joke fragment">la formula che hai sempre usato a memoria, finalmente dimostrata&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;hr>
&lt;section class="mot-divider" data-transition="zoom">
&lt;h1 class="r-fit-text">DOMANDE?&lt;/h1>
&lt;p class="mot-joke fragment">se la risposta tende a infinito, va bene lo stesso&lt;/p>
&lt;/section>
&lt;hr>
&lt;section class="mot-hero" data-transition="zoom">
&lt;p class="mot-kicker">grazie dell'attenzione&lt;/p>
&lt;h1>The &lt;span class="math-word">Math&lt;/span> of &lt;em>Things&lt;/em>&lt;/h1>
&lt;p class="mot-meta">&lt;a href="https://mathofthings.netlify.app/" target="_blank" class="mono">mathofthings.netlify.app&lt;/a>&lt;/p>
&lt;/section></description></item></channel></rss>